حقايقي تلخ درباره قهر دانش‌آموزان با صبحانه
نتايج يک پژوهش نشان مي‌دهد که به ازاي هر 11 کودک، يک کودک بدون مصرف صبحانه به مدرسه مي‌رود و بي‌اشتهايي، مواد غذايي غيردلخواه و بي‌توجهي مادر، سه عامل مهم صبحانه نخوردن دانش‌آموزان است.
تغذيه به عنوان يک عامل زير بنايي در سلامتي و موفقيت تحصيلي دانش‌آموزان مؤثر بوده و سوءتغذيه با کاهش دقت و تمرکز ذهني و افت تحصيلي همراه است. علاوه بر اين، توسعه اقتصادي – اجتماعي جوامع، ارتباط مستقيمي با وضعيت تغذيه مردم آن ناحيه دارد. همچنين برنامه‌هاي ويژه تغذيه در مدارس و محل کار، اثر قابل توجهي بر ميزان کارايي و مقاومت بدن در برابر عفونت‌ها دارند. در هر نظام اجتماعي – اقتصادي برنامه‌هاي تغذيه‌اي بايد مورد توجه قرار گرفته و اهداف تغذيه در تمام برنامه‌هاي توسعه ملي گنجانده شوند.به گزارش ايسنا، صبحانه يکي از وعده‌هاي اصلي غذايي است که در تامين نيازهاي تغذيه‌اي و افزايش ميزان کارايي ذهني نقش مهمي دارد. اثر تغذيه نامناسب به خصوص در ابتداي زندگي بر کاهش توانمندي‌هاي ذهني به خوبي شناخته شده است و توجه به اين امر عمدتا به عملکرد مطلوب ذهني در کلاس‌هاي درس برمي‌گردد. از صبحانه به عنوان مهمترين وعده غذايي روزانه ياد مي‌شود؛ زيرا پس از دوره گرسنگي شبانه قرار گرفته و حذف آن مي‌تواند سبب کاهش مقدار مواد مغذي در دسترس مغز و در نهايت افت عملکرد شناختي شود.
خطر افزايش عادت حذف صبحانه در دانش‌آموزان
بررسي‌ها نشان مي‌دهد که حذف صبحانه در بين کودکان معمول بوده و اين عادت در حال افزايش است. اگرچه برآورد دقيقي از تعداد دانش‌آموزاني که بدون مصرف صبحانه يا گرسنه به مدرسه مي‌روند وجود ندارد، اما گرسنگي موقت يا کوتاه مدت، وضعيتي فراگير در کشورهاي در حال توسعه است و اين امر مي‌تواند بخشي از تلاش نظام آموزشي را در رسيدن به اهداف خود متزلزل کند؛ لذا ضروري است موانع رسيدن به وضعيت مطلوب تغذيه‌اي در مدارس شناسايي و برطرف شود.بر همين اساس، پژوهشي در کشور بر روي 7 هزار و 426 دانش‌آموز مقطع ابتدايي (3786 پسر و 3640 دختر) از 12 مدرسه در مناطق شهري و روستايي استان گلستان که به طريقه نمونه‌گيري دو مرحله‌اي خوشه‌اي و تصادفي ساده انتخاب شده‌اند، به اجرا درآمده است. بافت اجتماعي استان گلستان به گونه‌اي است که قوميت‌هاي متعددي در آن زندگي مي‌کنند که عمدتا از قوميت‌هاي فارس (محلي)، ترکمن، سيستاني و بلوچ هستند.در اين پژوهش، ميزان تحصيلات والدين شرکت‌کنندگان به سه طبقه بي‌سواد، ديپلم و داراي تحصيلات دانشگاهي تقسيم‌بندي شده است. همچنين 51.1 درصد شرکت‌کنندگان آن را پسران و 48.9 درصد را دختران دانش‌آموز تشکيل داده‌اند. 48.3 درصد افراد مورد مطالعه، شهري و 51.7 درصد نيز روستايي بودند.
پسران بيش از دختران صبحانه مي‌خورند
يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد: به طور متوسط 91.7 درصد دانش‌آموزان قبل از عزيمت به مدرسه صبحانه مصرف مي‌کردند که اين نسبت در پسران 2.2 درصد بيشتر از دختران و اختلاف از نظر آماري معنادار بود.بر اساس اين نتايج، اگرچه ميزان مصرف صبحانه در مناطق روستايي 1.2 درصد بيش از مناطق شهري بود، ولي اين اختلاف از نظر آماري معني‌دار نيست. همچنين ميزان مصرف صبحانه در مدارس دولتي 8.7 درصد بيشتر از مدارس غيردولتي بوده و اختلاف از نظر آماري معني‌دار است.طبق نتايج به دست آمده مصرف صبحانه در کودکان قوميت ترکمن به طور معني‌داري بيش از کودکان قوميت‌هاي ديگر بوده و بين سه قوميت تعريف شده در اين مطالعه، کودکان فارس، ميزان مصرف صبحانه کمتري داشتند، و اختلاف بين قوميت‌ها نيز از نظر آماري معني‌دار بود.همين نتايج نشان مي‌دهد: ميزان مصرف صبحانه بين پايه‌هاي مختلف تحصيلي اختلاف آماري معني‌داري داشته و به طور نسبي ميزان مصرف صبحانه با افزايش سن، کاهش نشان مي‌دهد.ميزان مصرف صبحانه در کودکاني که از خانوارهاي با وضعيت اقتصادي خوب بودند کمتر از گروه‌هاي اقتصادي ديگر و در مقايسه با کودکان خانوارهاي ضعيف، 4.7 درصد کمتر بوده و اختلاف از نظر آماري معني‌دار بوده است.
رابطه معکوس سواد مادر با مصرف صبحانه دانش‌آموز
سطح سواد والدين با ميزان مصرف صبحانه دانش‌آموزان ارتباط معکوسي داشت و سواد مادر بيش از سواد پدر در اين پديده موثر بود. ميزان مصرف صبحانه فرزندان مادران بي سواد 14 درصد بيش از کودکان مادران با تحصيلات دانشگاهي و اختلاف از نظر آماري معنادار بود.يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد: تعداد افراد خانوار نيز بر ميزان مصرف صبحانه دانش‌آموزان موثر بوده و در خانوارهاي 6 نفره و بالاتر 13.44 درصد بيش از خانوارهاي 3 نفره مشاهده شده است که اختلاف از نظر آماري معني‌دار بود.ميزان مصرف صبحانه در کودکان مادران خانه‌دار به طور معني‌داري بيش از کودکان مادراني بود که شغل‌هاي ديگر داشتند و اختلاف بين آنها از نظر آماري معني‌دار است.همچنين ميزان مصرف صبحانه در کودکان پدران شاغل 16.9 درصد بيشتر از پدران بيکار بوده و اختلاف از نظر آماري باز هم معني‌دار بود.بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش، در مجموع مي‌توان گفت علت عدم مصرف صبحانه دانش‌آموزان در قالب چهار عامل: بي‌اشتهايي کودک، نبود غذاي مورد علاقه در وعده صبحانه، بي‌توجهي مادر به صبحانه کودک و عوامل ديگر به ترتيب با سهم 70.1 درصد، 11.7 درصد، 5.2 درصد و 13 درصد دسته‌بندي مي‌شوند.افته‌هاي اين تحقيق محققان کشور همچنين نشان داد: بين دو جنسيت دانش‌آموزان اختلاف آماري در مصرف صبحانه مشاهده نشده است، ولي دختران، عامل بي‌اشتهايي را بيش از پسران در کاهش مصرف صبحانه دخيل دانسته‌اند. همچنين اختلاف آماري معني‌داري از نظر عوامل مذکور بين دانش‌آموزان مناطق شهري و روستايي مشاهده شد. دانش‌آموزان روستايي 6.8 درصد بيش از دانش‌آموزان مناطق شهري، نداشتن غذاي مورد علاقه را عامل عدم دريافت صبحانه تلقي مي‌کردند و در عين حال بي‌اشتهايي در دانش‌آموزان شهري به طور معني‌داري بيش از دانش‌آموزان روستايي بود.
تفاوت علت عدم مصرف صبحانه دانش‌آموزان در مدارس دولتي و غيردولتي
يافته‌ها حاکيست: از نظر نوع مدرسه، نداشتن غذاي مورد علاقه از نظر دانش‌آموزان مدارس غير دولتي، 10 درصد بيشتر از مدارس دولتي، به عنوان علت عدم مصرف صبحانه مطرح شده و بي‌اشتهايي به عنوان عامل عدم دريافت صبحانه در مدارس دولتي بيشتر از مدارس غير دولتي اعلام شد.همچنين عوامل موثر بر عدم مصرف صبحانه بين قوميت‌ها از نظر آماري معني‌دار بود. مولفه نداشتن غذاي دلخواه در وعده صبحانه در قوميت سيستاني و مولفه بي‌اشتهايي در قوميت فارس به عنوان مهمترين عوامل کاهش دهنده مصرف صبحانه شناخته شد.يافته‌هاي اين تحقيق همچنين حاکيست: کودکاني که وضعيت اقتصادي ضعيفي دارند، 14.9 درصد بيش از کودکاني که وضعيت اقتصادي خوبي دارند، مولفه نداشتن غذاي مورد علاقه را علت عدم مصرف صبحانه اعلام کرده‌اند، درحاليکه بي‌اشتهايي به عنوان عامل عدم مصرف صبحانه در اين گروه، 14.7 درصد کمتر از گروه دانش‌آموزان با وضعيت اقتصادي خوب بوده است.اگرچه با افزايش تعداد اعضاي خانوار نداشتن غذاي مورد علاقه در وعده صبحانه به عنوان عامل عدم دريافت صبحانه افزايش نشان داده، ولي اختلاف از نظر آماري معني‌دار نبوده است. دانش‌آموزاني که پدرشان بيکار بودند، 30.9 درصد بيش از دانش‌آموزان فرزندان شاغل نداشتن غذاي مورد علاقه را علت اصلي عدم دريافت صبحانه اظهار کردند و در عين حال بي‌اشتهايي در اين گروه کمتر بود.تفاوت دانش‌آموزان داراي والدين بي‌سواد و تحصيل‌کرده در مصرف صبحانه چيست؟دانش‌آموزاني که والدين بي سوادي داشتند نداشتن غذاي مورد علاقه و دانش‌آموزاني که والدين با تحصيلات دانشگاهي داشتند، بي‌اشتهايي را بيش از عوامل ديگر، علت عدم دريافت صبحانه اعلام کردند. عامل سواد پدر و مادر به طور معني‌داري در ميزان مصرف صبحانه موثر بوده است.نتايج در مجموع يافته‌ها نشان مي‌دهد: شانس عدم دريافت صبحانه در کودکاني با پدران بدون شغل 2 برابر کودکان با پدران شاغل، در کودکان با مادران داراي تحصيلات دانشگاهي 1.74 برابر کودکان با مادران بي‌سواد، در پسران کمتر از يک برابر دختران، د ر مناطق شهري بيش از يک برابر مناطق روستايي، در خانوارهاي با وضعيت اقتصادي متوسط بيش از يک برابر خانوارهاي با وضعيت اقتصادي خوب بوده است.
کاهش مصرف صبحانه با افزايش سن دانش‌آموز
طبق يافته‌هاي اين پژوهش، با افزايش سن، ميزان مصرف صبحانه روند رو به کاهش داشته و حتي در شرايط تعديل يافته اين روند باقي مي‌ماند. مطالعات انجام شده در نقاط ديگر دنيا نيز با نتايج مطالعه حاضر در اين خصوص همسو بوده است.اين درحاليست که نتايج پژوهش تاکيد مي‌کند: عدم دريافت صبحانه در سنين بالاتر ممکن است به دليل توجه کمتر والدين به فرزندان بزرگتر و تغييرات هورموني بدن به دليل رشد و نمو باشد که سبب تغييراتي در سطح اشتهاي فرزندان مي‌شود. يک پژوهش در آ‌مريکا هم نشان داده است که جوانان کمتر از نوجوانان تحت تاثير رفتارهاي تغذيه‌اي در محيط خانه قرار مي‌گيرند و ميزان مصرف صبحانه در آنها کمتر است.
