سردرد ميگرني را بهتر بشناسيد
بسياري از مردم در طول حيات خود، نوعي از سردرد را با عنوان سردردميگرني تجربه ميکنند که از شدت درد گاهي امانشان را ميبرد؛ سردردي که به قدري فرد را بيتاب ميکند که او را از انجام فعاليتهاي روزانهاش باز ميدارد. اما سردرد ميگرني، چه علائم و نشانههايي دارد ؟ چه عواملي سبب تشديد و يا کاهش حملات ناشي از آن ميشود؟ چگونه تشخيص داده ميشود ؟ و راههاي درمان آن چيست؟ اين موضوعات محورهاي گفتوگوي همشهري با دکتر فرزاد اشرافي است که تخصص مغز و اعصاب دارد و استاديار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي است.
علائم و نشانههاي سردرد ميگرني چيست ؟
سردرد ميگرني شامل دو دسته اصلي است: 1- سردرد بدون علائم عصبي (بدون اورا) 2- سردرد با علائم عصبي (با اورا) در 20 درصد موارد سردرد ميگرني با علائم عصبي بهنام اورا همراه است که به آن ميگرن با اورا ميگويند. علائم عصبي (اورا) چشمي شامل اختلال بينايي بهصورت رويت فلاش، لکههاي نوراني، خطوط زيگزاگ و تغيير در قدرت بينايي بهصورت لکه در وسط ميدان بينايي و اختلال ديد يک نيمه ميدان بينايي است. بيحسي و کرختي انگشتان، لب و صورت و گاهي فلج موقت اندام نيز جزو علائم عصبي (اورا) قبل از سر درد است. اين علائم 20 دقيقه طول ميکشد و پس از اتمام اين علائم سردرد بيماران شروع ميشود. سردرد ميگرني ضرباندار با شدت متوسط تا شديد است؛ بهطوري که فرد قادر به کار کردن و فعاليت نخواهد بود و معمولاً در بيداري و کمتر در خواب رخ ميدهد. مدت زمان حمله سردرد چهار تا 72 ساعت (80 درصد همراه باتهوع و 50 درصد همراه با استفراغ) است. علاوه بر اين 10 تا 20 درصد موارد با اشک ريزش و آبريزش از بيني همراه است. 60 درصد افراد مبتلا به ميگرن قبل از سردرد علائمي مثل تغييرات خلق (افسردگي، عصبانيت)، خستگي، تحريک پذيري، درد عضلات و بياشتهايي، اسهال و يا يبوست دارند. گاهي اين علائم تا 24 ساعت پس از حمله سردرد ادامه مييابد.
از رابطه بين سردرد ميگرن و ژنتيک بگوييد؟
با اينکه نقش ژنتيک هنوز مشخص نيست ولي الگوي ارثي از مادر ثابت شده است. 70 درصد افراد با سردرد ميگرني يکي از اقوام درجه يک آنها سابقه سر ميگرني دارند.
چه عوامل محيطي يا غيرمحيطي، سبب تشديد سردردهاي ميگرني ميشود ؟
استرس و نگراني، سروصداي زياد، نورهاي شديد، بوهاي تند و تحريککننده مثل عطر، بوي سيگار، گرسنگي، بيخوابي، ضربه به سر، مصرف برخي غذاها مثل پنير، شکلات، سوسيس و کالباس، پياز خام، تغييرات هورموني در زنان (قاعدگي و مصرف هورمونهاي زنانگي و قرص ضدبارداري)، مصرف داروها مثل نيتروگليسرين (در افراد مبتلا به بيماريهاي قلبي و عروقي) از عوامل تشديدکننده سردردهاي ميگرني است. علاوه بر اين برخي از داروها که حاوي استروژن است، داروي ضدفشار خون شامل هيدرولارين و رزرپين نيز احتمال تشديد سردردهاي ميگرني را افزايش ميدهد.
رعايت چه مواردي ميتواند به کاهش حملات سردرد ميگرني کمک کند؟
خواب منظم، رعايت رژيم غذايي مناسب، ورزش هوازي منظم، عدممصرف داروهاي تشديدکننده ميگرن مثل داروهاي هورموني، ضدبارداري، داروهايي مثل نيتريک اسيد ميتواند به کاهش حملات کمک کند. علاوه بر اين، براي درمانهاي غيردارويي نيز ميتوان از روشهاي طب سوزني، طب سنتي، بيوفيدبک و رفتاردرماني در بعضي موارد در درمان بيماران ميگرني استفاده کرد. در بيماران با سردرد ميگرني که با داروهاي پيشگيريکننده براي سه ماه پاسخ نداده باشد تزريق آمپول سم بوتولونيوم (يا همان آمپول بوتاکس يا آمپول dysport ) در عضلات قدام و خلف سر وکنار سر ممکن است حملات سردرد را کاهش دهد.
چگونه سردرد ميگرن، تشخيص داده ميشود؟
تشخيص ميگرن براساس شرح حال و معاينه فرد است. طي حمله ممکن است درد در محل عضلات سر و گردن احساس شود. قرمزي چشم، افتادگي پلک در سمت سردرد، افزايش يا کاهش ضربان قلب، افزايش يا کاهش فشار خون نيز در حمله سردرد وجود دارد. انجام تصوير برداري مغزي شامل سي تي اسکن و ام آر آي مغزي در فرد مبتلا به سردرد ميگرني با حملات مکرر در معاينه سيستم عصبي نرمال نياز نيست.
در چه مواردي براي تشخيص نياز به تصويربرداري مغزي است؟
1 - شروع سردرد پس از 50 سالگي 2- تغيير در الگوي سردرد در فردي که قبلاً سردرد ميگرني داشته و شدت و مدت سردرد افزايش يافته است. 3- نخستين و شديدترين سردرد که فرد تجربه کرده است 4-ايجاد سردرد در افراد مبتلا به سرطان 5- سردرد در فردي که درمعاينه سيستم اعصاب مرکزي محيطي مشکل داشته باشد 5- سردرد در قسمت پشت سر کودکان.
علت قطعي ميگرن چيست؟
علت قطعي ميگرن ناشناخته است ولي دو مکانيسم احتمالي در اينباره مطرح است: 1 - اتساع عروق داخل مغز باعث حمله سردرد ضرباندار ميشود و در افراد با سردرد ميگرني با علائم عصبي (اورا) انقباض عروق مغزي حين علائم عصبي (اورا) رخ ميدهد. 2 - فعاليت اعصاب اطراف عروق مغزي باعث آزادسازي واسطههاي شيميايي مثل p، نوروکينين، سروتونين و نيتريک اسيد شده که اين موارد باعث اتساع عروق داخل مغزي و سردرد ميشود
مختصري هم در باره درمانهاي دارويي سردرد ميگرن توضيح بفرماييد.
درمان دارويي ميگرن دو مرحله دارد: 1 - درمان حمله حاد 2 - درمان پيشگيريکننده از حملات ميگرن. درباره درمان حمله حاد ميگرن، مصرف مسکنها بهصورت خوراکي - تزريقي و يا شياف با نظر پزشک يک تا دوبار در هفته توصيه ميشود. مصرف بيش از حد مسکن باعث medication over use headache (سردرد ناشي از مصرف زياد دارو) ميشود. درصورت وجود تهوع از داروهاي ضدتهوع نيز ميتوان استفاده کرد. داروهاي ضدميگرن تريپتانها (triptan ) درصورت عدمپاسخ مسکنهاي معمولي کاربرد دارد که بهصورت خوراکي، اسپري بيني، تزريقي وجود دارد. در افراد با فشار خون بالا، زنان باردار و افراد با سابقه سکته مغزي و قلبي نبايد مصرف شود.
درمان دارويي پيشگيريکننده در چه مواردي کاربرد دارد؟
درمان دارويي پيشگيريکننده در موارد زير کاربرد دارد: 1 - تعداد حملات بيشتر از دوبار در ماه باشد. 2 - مدت حملات بيشتر از 24 ساعت باشد. 3 - سردرد باعث اختلال عملکرد کاري و شغلي شود طوري که سهروز يا بيشتر فرد ناتوان شود. 4 - درمان حمله حاد ميگرن با مسکن براي بيمار اثربخشي نداشته باشد. 5 - در مان حمله حاد ميگرن با مسکنها در هفته بيش از دو بار باشد. 6 - مصرف مسکنها در حمله حاد کارايي نداشته باشد يا براي بيمار ممنوعيت داشته باشد مثل وجود زخم معده که مصرف مسکنها ممنوع است. 7 - از داروهاي ضدافسردگي، ضدتشنج استفاده شده و تمام اين داروها بايد تحتنظر پزشک مصرف شود.
